! Wersal                                                                                            
  W okresie  od roku 1918, a do pocz~tku lat  trzydziestych  nard  niemiecki  dozna  caej  serii
szokw: klska  po  cikich  stratach  w  okresie  I Wojny  wiatowej,  Wersal,  reparacje,  upadek
monarchii, rewolucja, niemal wojna domowa i hiperinflacja. Krtki  okres  odrodzenia  gospodarczego,
odbierany pniej  jako  zdradliwa iluzja uczyni  tym  trudniejszym  do  zniesienia  lki  i  obawy
wywoane kryzysem. Na pocz~tku lat trzydziestych  miliony  Niemcw  czuy  si  jak  rozbitkowie  po
trzesieniu ziemi,ktrzy zaczeli odbudowywa swe domy tylko po to, aby by  wiadkami  ich  ponownego
rozpadu.                                                                                            
! hitler                                                                                            
% f_hitler.voc                                                                                      
  Partia nazistowska, kierowana przez Adolfa Hitlera, zaoferowaa Niemcom dwa  hasa, ktore  chcieli
usysze:  cakowite odrzucenie wszystkiego, co wydarzyo  si w  Niemczech  od  czasu  wojny,  oraz
obietnic przywrcenia ponionemu narodowi  jego  utraconego  poczucia  wasnej  potgi i  wartoci.
Partia narodowosocjalistyczna,opieraj~c si na programie wyborczym skierowanym do rnorodnych  grup
wyborcw okazaa si by  zdolna  do  przezwycienia  tradycyjnych  linii  podziau  spoeczestwa:
gospodarczych, spoecznych, religijnych i regionalnych, na ktrych oparty by system  polityczny  od
czasw jego powstania w XIXw.                                                                       
  Szyderstwa,  e  bya  to  partia  uniwersalna,  oferuj~ca  co  kademu,  byy  usprawiedliwione.
Wzmacniay one jednak tylko twierdzenia  nazistw, e - w odrnieniu od innych partii  -  s~ parti~
ludu, zdoln~ do wznoszenia si ponad podziay klasowe i religijne oraz reprezentuj~ca cay nard.   
! zbrojenia                                                                                         
  Gdy w 1933 roku nazici wygrali w demokratycznych wyborach, na pierwszy plan wysuny si problemy
gospodarcze: Adolf Hitler daj~c ludziom  zatrudnienie  wyci~gn  Niemcy  z  kryzysu  ekonomicznego,
zdawi inflacj, drastycznie ukrci przestpczo, zjednoczy przy  tym  cay  nard, z  wyj~tkiem
moe komunistw, dla ktrych wasny kraj nigdy nie by wartoci~ nadrzdn~ (tych aresztowa i prawie
wszystkich rozstrzela).                                                                            
! defilada                                                                                          
  Zwikszona produkcja sprztu wojennego trafiaa  do  szybko  rozbudowuj~cej i  modernizuj~cej  si
armii. Na potrzeby spoeczestwa niemieckiego  czsto organizowano  defilady  wojskowe i  przemarsze
oddziaw przez miejscowoci. Ludzie mogli myle, e ich pastwo powraca do roli mocarstwa. I  byo
tak w rzeczywistoci. Poprzez seri zdecydowanych krokw  na  arenie  polityki  zagranicznej  Niemcy
odbudowyway swoj~ pozycj.                                                                         
  A warunki ku temu byy  idealne... -   nastroje  we  Francji i  Wielkiej  Brytanii  uniemoliwiay
jak~kolwiek skuteczn~ akcj, cho  pastwa  te,  gdyby  miay  odwag i  dziaay  zgodnie - mogyby
powstrzyma Hitlera.                                                                                
! Francuzi                                                                                          
  Potencja  armii  francuskiej , w  ktrej  i  tak  obowi~zywaa  doktryna  czysto  obronna,  by  
podminowywany zarwno z zewn~trz, jak i od wewn~trz. 'Nic szybciej nie  sprowokuje  przyszej  wojny
ni dobrze uzbrojona Francja stoj~ca naprzeciw sabo uzbrojonych  Niemiec'  -  powiedzia  sir  John
Simon, minister spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii, przemawiaj~c w Izbie Gmin 13 maja 1932r.     
  Nawet po dojciu Hitlera do wadzy, polityka brytyjska nie zmienia sie. Tego  samego  popoudnia,
kiedy Hitler otrzyma od Reichstagu nieograniczone  penomocnictwa,  Anthony  Eden w  imieniu  rz~du
zapowiedzia, ze celem polityki brytyjskiej jest  doprowadzenie  do  redukcji  wojsk  francuskich  z
694 000  do 400 000  onierzy.  We  Francji  socjalici  Leona  Blumma  byli  rwnie  maoduszni  i
krtkowzroczni prowadz~c kampani przeciwko przedueniu suby wojskowej z jednego  roku  do  dwch
lat. Spotykali si oni z yczliwym odzewem spoeczestwa, ktre wci~ pamitao przeraaj~c~ rze  z
okresu 1914-1918.                                                                                   
% f_nmarsz.voc                                                                                      
  Wielka Brytania nie bya w latach  trzydziestych  tak  zdemoralizowana,  jak  Francja,  ale i  tam
wystpoway wszelkie oznaki dekadencji. Cho  Imperium  Brytyjskie  nadal  zajmowao  czwart~  cz
powierzchni wiata, to imperializm w Anglii by ju martwy. Lider Labour  Party,  George  Landsbury,
napisa np.: 'Zamkn~bym wszystkie punkty werbunkowe, rozpucibym wojsko, rozbroi siy powietrzne.
Zlikwidowabym cay straszliwy arsena wojenny i powiedziabym wiatu:'a teraz rbcie, co chcecie''.
Kolejny lider teje szacownej partii, Clement Attlee, powiedzia w  parlamencie  21  grudnia  1933r:
'Jestemy niezmiennie przeciwni wszystkiemu, co suy zbrojeniom'. A do wybuchu  wojny  labourzyci
konsekwentnie gosowali, przemawiali i agitowali przeciwko zbrojeniom. Istniaa powszechna tendencja
niedostrzegania oczywistej groby ze strony Hitlera i  lekcewaenia  jego  deklaracji  jako  'czysto
retorycznych  i  obliczonych  na  uytek  krajowy'   ( 'The Times', 10 sierpnia 1934 ).   Za  takimi
wyjanieniami kry si w rzeczywistoci strach przed  wojn~.  Nastrj  najlepiej  oddaje  absurdalna
debata w Oxford Union, ktra odbya si tu  po  objciu  wadzy  przez  Hitlera.  Przyjto  wwczas
uchwa, okrelon~ przez Churchilla  jako  'niegodziw~, plugaw~ i  bezczeln~',  'e  niezalenie  od
okolicznoci, Izba odmawia walki za Krla i Ojczyzn'...  .                                         
  O Lidze Narodw, jako rodku nacisku, nawet nie warto wspomina.                                  
Polacy, widz~c,  e nikt nie zdecyduje si na wyst~pienie przeciwko Hitlerowi,  i prbuj~c dodatkowo
zabezpieczy si  podpisali w 1933 roku  dwustronny pakt o nieagresji z Niemcami -  cokolwiek by on
wart w tej sytuacji.                                                                                
! nadrenia                                                                                          
  W 1936 roku,wbrew opiniom generaw Wehrmachtu, Hitler wprowadza wojska niemieckie do zdemilitary-
zowanej strefy Nadrenii. Moment by wybrany idealnie - 7 marca to  szczyt  zamieszania w  stosunkach
brytyjsko - francuskich, wywoanych kryzysem abisyskim.                                            
! hiszpania                                                                                         
  W tym samym roku Niemcy i Wochy wysyaj~ korpus ekspedycyjny w celu zbrojnego  poparcia  generaa
Franco w Hiszpanii. Konflikt ten sta si poligonem dla niemieckich si zbrojnych.  O Berlin - Rzym
z listopada 1936 roku i pakt antykominternowski z Japoni~ z koca tego miesi~ca gruntownie  zmieniy
bilans si na wiecie. 5 listopada 1937r, realizuj~c  odwieczn~  tendencj  ekspansji  na  wschodzie
(Drang nach Osten), wobec swoich wojskowych i politycznych doradcw Hitler oznajmi,e nadszed czas
aktywnej ekspansji,a Austria i Czechosowacja bd~ jej pierwszymi ofiarami. Protestuj~cy generaowie
zostali odwoani, a Hitler umocni swoj~ kontrol nad armi~.                                        
! Schussnig                                                                                         
  Na pocz~tku lutego 1938 roku Hitler wezwa kanclerza Austrii Kurta von Schussniga do swej grskiej
willi w Bertchesgaden.  Zastraszony  Schussnig  zosta  zmuszony  do  sygnowania  szeregu  ustpstw,
w~cznie z mianowaniem faszystowskiego ministra spraw wewntrznych.                                 
! Austria                                                                                           
  Dywizje niemieckie wkroczyy do Austrii w trzydzieci dni po tym spotkaniu.                       
! rozruchy                                                                                          
  21 kwietnia 1938 roku  Hitler wyda rozkaz przygotowania planu inwazji na  Czechosowacj i  kaza
przywdcom sudeckiej mniejszoci niemieckiej wywoa rozruchy na tych terenach.                     
  Wielka Brytania i Francja nie zdecydoway si na kategoryczne postawienie  sprawy - w padzierniku
1938 roku  podpisano w  Monachium  haniebny  ukad  praktycznie  oddaj~cy  Czechosowacj  na  ask
i nieask Niemiec. Rzesza domagaa si jedynie  terenw  przygranicznych,  gdzie  Niemcy  stanowili
wiekszo.    W  rzeczywistoci  nie  chodzio  o  wzgldy  etniczne , lecz  militarne:  po  oddaniu
ufortyfikowanego pasa przygranicznego Czechosowacja stawaa si praktycznie bezbronna.             
! Monachium                                                                                         
  Premier Chamberlain, wracaj~c z Monachium powiedzia:'Przywo pokj...'.                         
By w bdzie - przywozi wojn...                                                                  
  Dla aliantw duo lepiej byoby walczy za Czechosowacj, ni rok poniej za Polsk. Czterdzieci
czeskich dywizji naleao do najlepiej uzbrojonych w Europie. Hitler wkraczaj~c  do  Czech  zdobywa
ponadto nowe rodki do wyposaenia wasnych dywizji, a take potny czeski przemys zbrojeniowy.   
  Okoo  osiemdziesiciu   uzupenionych  w  ten  sposb  dywizji  odpowiadao  prawie  caej  armii
francuskiej.                                                                                        
! Praga                                                                                             
  W poowie marca Niemcy gro~c wojn~ i zbombardowaniem Pragi, zmusiy rz~d czeski  do  kapitulacji.
Na  zwokach  Czechosowacji powsta wkrtce protektorat Czech i Moraw, marionetkowa Sowacja, cz
pastwa dostaa si Wgrom, a l~sk Cieszyski - Polsce.                                            
  Ale by to tylko przelotny sukces II Rzeczypospolitej. Na  horyzoncie  zbieray  si  ju  burzowe
chmury. 28 marca Hitler wypowiedzia Polsce pakt o  nieagresji.  Polska  bya  wedug  niego  'godn~
poaowania  anomali~  geograficzn~'.    Obejmowaa  ponadto  znaczn~  liczb  ludnoci  niemieckiej
i terytoria, ktre jego zdaniem powinny nalee do Niemiec. Polska musiaa  si  podporz~dkowa  lub
zosta zniszczona. Fhrer nie widzia powodw, dla ktrych demokracje zachodnie, ktre  nie  chciay
walczy o Czechosowacje, miayby walczy o Polsk.                                                 
  Tymczasem zaledwie trzy dni pniej Wielka Brytania udzielia Polsce gwarancji, e 'jeli zostanie
podjta akcja wyranie zagraaj~ca jej niepodlegoci, w wyniku ktrej Polska poczuje  si  zmuszona
uyc swych si zbrojnych,rz~d Jego Krlewskiej Moci natychmiast uyczy Warszawie wszelkiej pomocy'.
Francja musiaa si~ rzeczy poprze ten gest.                                                       
! Gdansk                                                                                            
  ~dania Hitlera skoncentroway si na aneksji Wolnego Miasta Gdaska i eksterytorialnej  autostra-
dzie. Nastroje w Gdasku ju od duszego czasu staway si  bardzo  napite.  Podsycay  je  czste
wizyty dostojnikw Rzeszy, czy te  takie  okazje, jak  np.  manewry  SA, w  czasie  ktrych  miasto
wygl~dao jak w stanie mobilizacji.                                                                 
! Demonstracja                                                                                      
  Spoeczestwo polskie,dumne ze wieo odzyskanej niepodlegosci, nie byo skonne do najmniejszego
kompromisu.  Zjednoczyo  si  do  walki  przeciwko  odwiecznemu  wrogowi.  Przeprowadzano  masowe  
manifestacje oraz zbirki pienidzy i kosztownoci na rzecz wojska. Liczono,  e  pastwa  zachodnie
nie pozostawi~ II  Rzeczypospolitej na asce Niemiec.                                               
! Ribbentrop - Molotow                                                                              
  Hitler, staraj~c si zminimalizowa ryzyko wojny  na  dwa  fronty,  podj~  rozmowy  ze  Zwi~zkiem
Radzieckim, zakoczone podpisaniem 23 sierpnia paktu Ribbentrop - Mootow. Tajny protok  podzieli
Europ na strefy wpyww. Chodzio nie tylko o Polsk. Stalin uzyskiwa  woln~  rk  w   Finlandii,
w pastwach batyckich i czci Rumunii.                                                            
  W tym momencie wojna bya ju przes~dzona.  Rozpoczo si przegrupowywanie dywizji Wehrmachtu nad
granic Polsk~.  Pocz~tkowa data ataku ustalona na  26 sierpnia  zostaa przesunita na  1 wrzenia.
! Plakat mobilizacyjny                                                                              
  Widz~c rozwj wypadkw, w Polsce przygotowano si do generalnej mobilizacji. Na skutek interwencji
ambasadorw Wielkiej  Brytanii i  Francji,  wci~  maj~cych  nadziej  na  utrzymanie  pokoju,  dat
generalnej mobilizacji  przesunito z 30 na  31 sierpnia,  przez  co  powanie  ucierpiaa  gotowo
polskich si zbrojnych. Mobilizacj trzeba byo przeprowadza ju pod bombami samolotw Luftwaffe.  
! Gliwice                                                                                           
% f_wojna.voc                                                                                       
  By usprawiedliwi agresj w oczach wiata Niemcy przeprowadzili seri prowokacji,m.in. w Gliwicach
gdzie upozorowali atak polskich onierzy na radiostacj zlokalizowan~ na terytorium Rzeszy.        
! Koncentracja                                                                                      
  Na granicach z Polsk~, Niemcy skoncentroway 1850tys onierzy, 2800 czogw,  okoo  10000  dzia
i 2085 samolotw, zgrupowanych w 65 zwiazkw taktycznych i dwie floty powietrzne. Przewaga  agresora
w piechocie wynosia  1.5:1, w czogach 4:1, ( wikszo czogw polskich  to  tankietki  o  niskich
walorach bojowych), samolotach 5:1 (licz~c samoloty obserwacyjne Czapla, R-XIII i in.). Na  gwnych
kierunkach dziaa przewaga nieprzyjaciela bya jeszcze bardziej przygniataj~ca.                    
! Mapa operacji                                                                                     
  Niemiecki plan przewidywa wykonanie koncentrycznych uderze ze l~ska, Pomorza Zachodniego i Prus
Wschodnich w kierunku Warszawy. Uderzenie ze l~ska  ku  Warszawie  wykonywaa  najsilniejsza  Grupa
Armii 'Poudnie' (8,10 i 14 Armia), skoncentrowana czciowo na l~sku, a czciowo na terenie Moraw
i Sowacji, oraz 4 flota powietrzna. Wsppracujaca z ni~ grupa Armii 'Pnoc'  (3 i 4 Armia) wraz z
1 flot~ powietrzn~ wykonyway uderzenie - z Prus Wschodnich  siami 3 Armii, ktra we wspdziaaniu
z GA 'Poudnie' miaa okr~yc i zniszczy gwne ugrupowanie polskie na zachd od Wisy,  w  rejonie
Warszawy, a siami 4 Armii - uderzaa z Pomorza Zachodniego z zadaniem rozbicia  wojsk  polskich  na
Pomorzu Kaszubskim, po~czenia Rzeszy z Prusami Wschodnimi, a nastpnie, natarciem  po obu  brzegach
Wisy, miaa uderzy w kierunku Warszawy.                                                           
  W  drugiej  fazie  dziaa  Niemcy planowali  uderzeniami szybkich jednostek pancernych z pnocy,
znad Biebrzy,  i z poudnia,  z rejonu  Lwowa,  we wspdziaaniu  z lotnictwem,  zamkn~  pierscie
okr~enia  w rejonie  Brzecia nad Bugiem - pozostawiaj~c wschodnie tereny Polski w  strefie dziaa
Armii Czerwonej.                                                                                    
 Po zajciu przez Niemcw Czech obrona rozci~gnitych granic stawaa si szczeglnie problematyczna.
Trudno byo ju na samym pocz~tku wycofa si z korytarza Pomorskiego, Wielkopolski i l~ska, trac~c
niezbdne dla prowadzenia wojny najcenniejsze tereny przemysowe, cho najprawdopodobniej naleaoby
tak post~pi. Dodatkowym argumentem przemawiajacym za uporczyw~  obron~  pasa  przygranicznego  byy
wzgldy polityczne. Szybkie zajcie przez wojska niemieckie ziem zachodnich mogoby zosta odczytane
przez Aliantw  jako  cakowita  klska  polskich  si  zbrojnych  i  byaby  najlepszym  pretekstem
tumacz~cym nieprzyst~pienie Wielkiej Brytanii i Francji do wojny.                                  
  Pomimo stosunkowo dobrego wyposaenia i wyszkolenia oraz wysokiego morale, armia polska ustpowaa
przeciwnikowi liczebnoci~ i nasyceniem rodkami technicznymi.                                      
! granica                                                                                           
 1 wrzenia 1939 roku granica Polska zostaa przekroczona na caej dugoci przez wojska niemieckie.
! Pozar                                                                                             
Wehrmacht rozpocz~  swj  pochd  przez  ziemie Rzeczypospolitej.                                  
% chamb.voc                                                                                         
  Przez pierwsze dwa dni Wojsko Polskie toczyo walki na przedpolu gwnej linii obrony i wycofywao
si w g~b kraju prowadz~c dziaania opniajce o charakterze manewrowym. W tych  dniach  najwiksze
straty poniosa cz Armii Pomorze.                                                                
! Uchodzcy                                                                                          
  Ludno cywilna na wie o postpach wojsk niemieckich zareagowaa panicznie, tumnie  opuszczaj~c
swoje domy i blokuj~c drogi, tym samym utrudniaj~c zadanie armii polskiej.                          
! Stukas                                                                                            
  Zatoczone drogi wkrtce stay si ulubionym celem niemieckich lotnikw.                          
  Wielka Brytania i Francja zmuszone zawartymi z Polsk~ ukadami oraz wasn~  opini~  publiczn~  nie
mogy ju duej bezczynnie przygl~da si, jak III Rzesza opanowuje Europ. 3 wrzenia o godzinie 9
! Chamberlain                                                                                       
brytyjska ambasada przekazaa  Niemcom  ultimatum z ~daniem  natychmiastowego  wstrzymania  dziaa
wojennych.O godz.11 Foreign Office zawiadomia ambasad niemieck~ w Londynie,e od tej pory pomidzy
oboma krajami panuje stan wojny  ( nie przeszkodzio to jednak w prowadzeniu przez  Francj i Angli
habi~cej tzw. 'dziwnej wojny' nad granic~ z Niemcami ).                                            
! Gazeta francuska                                                                                  
  O godz.17  upyn~ rownie termin ultimatum francuskiego. Wojna ogarna ca~ Europ...           
  W dniu 4 wrzenia, przy wyj~tkowo nieumijetnym dowodzeniu rozpocza  sw~  walk  odwodowa  armia
'Prusy',  rozpoczynaj~c  przy  wspdziaaniu z  Grup~  Operacyjn~  Piotrkw  bitw  pod  Piotrkowem
! Tomaszow                                                                                          
i Tomaszowem  Mazowieckim.                                                                          
  Na wojska polskie uderzy XVI KPanc, w skadzie 1, 4 DPanc, 14, 31 DP. Ze  strony  polskiej  bray
udzia 13, 19, 29DP,Wileska BK oraz 2 ppLeg. Kierunek ten by decyduj~cym - po tej wanie osi szo
gwne natarcie niemieckie na Warszaw ...                                                          
                                                                                                    
                                                                                                    
                                                                                                    
                                       BITWA ZACZA SI ...                                        
                                                                                                    
                                                                                                    
                                                                                                    
                                                                                                    
