X1 = xpos menublok
X0 = xpos menubalk
Y0 = ypos menubalk
I0 = aantal items menu
U0 = bovengrens menu
D0 = ondergrens menu
B0 = lengte menubalk
M0 = jumpvar menu
K9 = ingedrukte toets in menu
D1..D9 = deuren
R1..R5 = ramen
L1..L6 = lichten aan o  
 stoppen
                                                                                                                                                                                                                                                  -Je hebt de krant 
bij het oud papier gelegd.                                                                                                                                                                                                                  M
 bediening
 bedoeling
 vragen
 krant
 voorwerpen
 plattegrond
 stop                                                                                                                                                                                    
 hal
 garage                                                                                                                                                                                                                                                
 hier ligt niets                                                                                                                                                                                                                                             
 je hebt niets bij je                                                                                                                                                                                                                                        
 voordeur
 garagedeur                                                                                                                                                                                                                                       f uit (1 of 2) zie A0..A8, U9
L9 = elek. verbruik van ijskast en lichten (per uur)
V1..V6 = radiatoren (verwarming)
V9 = gasverbruik van verwarmingen
K0 = kamer waar je je bevindt
K1..K4 = kranen
 { T0..T6 = temperaturen }          NIET IN GEBRUIK !
 
 De bedoeling van dit programma is
 dat je leert hoe je thuis elke dag
 met het milieu te maken hebt.

 Daarom doe je 6 dagen lang het
 huishouden. Daarbij doe je dingen
 als:  wassen, strijken en stofzuigen,
 maar natuurlijk ook: eten, slapen en                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              
T9 = thermostaat
W0..W7 = wat ligt in vertrek (0..7)
P9 = wat ligt in huidig vertrek
W9 = wat heb je bij je
N1..N6 = artikelen ma..za
  krant ma..za=bits 0..5, med=6, batt=7, olie=8, verf=9, terp=10,
  cosm=11, glas=12, groen=13                   




X                                                                                                                                                                                                                                                    
 VORIG JAAR 15 STORINGEN IN KERNCENTRALES

 DEN HAAG (ANP)-In de kernenergiecentrales in Borssele en Dode-
 waard hebben zich vorig jaar vijftien storingen voorgedaan. Geen
 ervan vormde aanleiding voor bijzondere maatregelen. Ze hadden
 ook geen n 3
 voordeur
 kamerdeur
 raam
 verwarming
 licht                                                                                                                                                                                                            x
 haldeur
 slaapkamerdeur
 badkamerdeur
 keukendeur
 raam
 verwarming
 licht
 thermostaat                     C                                                                                                                                       7
 kamerdeur
 badkamerdeur
 raam
 verwarming
 licht                                                                                                                                                                                                        =
 slaapkamerdeur
 woonkamerdeur
 raam
 verwarming
 licht                                                                                                                                                                                                  5
 kamerdeur
 garagedeur
 raam
 verwarming
 licht                                                                                                                                                                                                          -
 keukendeur
 tuindeur
 garagedeur
 licht                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 
 woonkamer
 straat                                                                                                                                                                                                                                          '
 hal
 slaapkamer
 badkamer
 keuken                                                                                                                                                                                                                        
 woonkamer
 badkamer                                                                                                                                                                                                                                        
 slaapkamer
 woonkamer                                                                                                                                                                                                                                      
 woonkamer
 garage                                                                                                                                                                                                                                          
 keuken
 tuin
 straat                                                                                                                                                                                                                                      
 douchen.

 Hiernaast zie je 4 meters waarin je
 kunt zien hoeveel gas, water en
 elektriciteit je verbruikt en hoeveel
 afval je produceert.                                                                                                           Schadelijke produkten krijgen een herkenningsteken

De minister van milieu vindt, dat alle produkten die erg schadelijk zijn 
voor het milieu, herkenbaar moeten zijn. Daarom heeft hij besloten, 
dat vanaf  1991 al die produkten een herkenningsteken ofs Rijnland gaat giflozende bloemververs aanpakken

Het hoogheemraadschap van Rijnland gaat optreden tegen de praktijken
van de naar schatting honderd bloemververijen in de regio. In de bloem-
ververijen worden jaarlijks miljoenen bossen bloemen in een p` 
 Tijdens een huishoudelijk karwei
 krijg je een vraag die over energie
 of het milieu gaat.

 Als je goede antwoorden geeft,
 worden de vragen moeilijker.
 
 Beantwoord de vragen op je gemak,
 het gaat niet van de speeltijd af.                  Slechte riolering in Nederland

In de Nederlandse bodem ligt in totaal vijftigduizend kilometer rioolbuis. 
Een groot deel daarvan verkeert in een slechte staat. Steeds meer burgers 
ondervinden daar overlast van. Er is sprake van een echt milieuprobl) 
 Wil je meer inzicht krijgen in de milieu-
 en energieproblematiek, dan is het nodig
 dat je op de hoogte blijft van de actualiteit.

 Als je meer begrijpt van de achtergronden,
 dan besef je ook beter hoe belangrijk het is
 dat we zuinig zijn op # qonze omgeving.

 Daarom is het goed om regelmatig over
 deze onderwerpen te lezen, bijvoorbeeld
 in de krant.                                                                                                                                              
 Door met de muis in het vertrek te klikken, kun je
 ramen en deuren openen en sluiten, lampen en
 verwarmingen aan en uit doen, enzovoort.

 Door op de rechtermuisknop te drukken op een
 deur(-opening) ga je naar dat vertrek.

 Verder kun je kluL 0
 Je moet hier eerst eens
 de rommel opruimen.                                                                                                                                                                                                               wWaar komt ons drinkwater vandaan?


1.	  Uit de rivieren en uit de grond.
2.	  Uit de kraan.
3.	  Uit de Noordzee.                                                                                                                                        Voor ons drinkwater wordt water uit rivieren en uit de grond gehaald. Maar 
dat moet eerst worden gezuiverd. Vroeger was n zuiverings-
behandeling genoeg. Tegenwoordig zijn er wel tien nodig!                                                            !Jammer, het goede antwoord is   .                                                                                                                                                                                                                              eem. 
Gelukkig heeft het kabinet besloten om de zorg voor goede rioleringen 
wettelijk te gaan regelen. Maar om de achterstand in onderhoud in te lopen 
moet elk huishouden flink meebetalen.                                                              L   Help        Wijzig       Doe          Pak         Weg        Naar                                                                                                                                                                                   Als het 's avonds in huis afkoelt, kun je het best...


1.	  warme kleren aantrekken.
2.	  de verwarming iets hoger zetten.
3.	  de open haard aandoen.                                                                                                   ^
Warme kleren helpen al voldoende om het lekker warm te krijgen. 
En ze kosten geen energie.                                                                                                                                                                 Je wilt energie besparen. Wat kun je dan het best minder
gebruiken?

1.	  De stofzuiger.
2.	  De lampen.
3.	  Het strijkijzer.                                                                                                                            H1 = local in INIT 4
In PAK/WEG pagina's :
H0 = masker (wat er ligt of wat je hebt)
H1 =   "    tijdelijk
J9 = jumpvar (kom je van PAK of van WEG)
P0 = bitpositie in masker
H2 = bitmasker
PAKWEG
H1 = bitpos voorwerp dat gepakt/weggelegd wordt
H2 5 rWaar is in huis de meeste energie voor nodig?


1.	  Voor verlichting.
2.	  Voor koken.
3.	  Voor verwarming.                                                                                                                                             
 stofzuigen
 krant lezen                                                                                                                                                                                                                                    
 slapen
 strijken
                                                                                                                                                                                                                                         
 wc
 douchen
 de was                                                                                                                                                                                                                                       
 eten                                                                                                                                                                                                                                                        "Je hebt
in de vuilnisbak gegooid.                                                                                                                                                                                                                             = masker voorwerp        "       "

C0 = border color voor alle menu's
Tijd:
U1 = seconden
U2 = minuten
U3 = uren
U4 = dagen
U5 = ochtend
 { U6 = avond }            NIET IN GEBRUIK !
U9 = dag (0) of nacht (2) zie L1..L6, A0..A8

A0..A8 = is ve; "Je hebt
in de compostbak gegooid.                                                                                                                                                                                                                             






















    verbruik gas:          m3           afval opgeruimd:                 aantal vragen:
              water:          l            afval laten liggen:                    aantal goed:
     elektriA 	
 garage                                                                                                                                                                                                                                                      

 garagedeur                                                                                                                                                                                                                                                  !Je hebt
in de milieubox gegooid.                                                                                                                                                                                                                              rtrek licht of donker (0 of 2) zie L1..L6, U9
A9 = Ax huidig vertrek, wordt gebruikt in PAK en WEG (licht aan)
J8 = jumpvar in DSP Dx, DSP Rx
N1..N8 = artikelen bij krant 1..6                                                                             de Vragen:
Q0 = nummer van de huidige vraag voor betr. nivo (1..Z1)
Q1 = het juiste antwoord op huidige vraag
Q2 = het aantal vragen dat gesteld is
Q3 = het aantal juiste antwoorden
Q4 = gestelde vragen van nivo 1 (Z1 bits, 1=gehad 0=vrij)
Q5 =      Je hebt
in de glasbak gegooid.                                                                                                                                                                                                                                "
 het is tijd om naar bed te gaan                                                                                                                                                                                                                             IChemisch afval moet je in de milieubox gooien,
die vind je in de garage.                                                                                                                                                                                      

 GIFLADING                                                                                                                                                                                                                                                   citeit:          kWh



id compiler directive Too many files Undefined type in pointer definition Variable identifier expected Errorndle Not enough me                                                                                                    Greenpeace sluit afvoerpijpen af

Actievoerders van Greenpeace hebben gistermiddag in het Zeehaven-
kanaal bij Delfzijl enige tijd de afvoerpijpen van het chemiebedrijf AKZO 
afgesloten. Volgens Greenpeace overschrijdt AKZO met zijn giftige 
lozingenC { de toegestane normen. De politie maakte in de loop van de middag 
een einde aan de actie en hield vijf actievoerders aan.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   CDat kun je composteren in de tuin,
bijvoorbeeld in een compostbak.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          /
  je hebt de krant van
  vandaag niet bij je                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                
 je hebt honger                                                                                                                                                                                                                                              9
 Je had naar bed moeten gaan.
 Nu ben je oververmoeid.                                                                                                                                                                                                      ssen uitvoeren door op de juiste
 plaatsen in een kamer te klikken. Zo kun je eten
 door in de keuken op het fornuis te klikken, strijken
 door in de slaapkamer op de linnenkast te klikken,
 enzovoort, probeer maar eens.

 Boven de kamer waar je je t 
 in het donker zie je niets                                                                                                                                                                                                                                  Ook Nederland straks wellicht Wijnland

Het broeikaseffect zal gevolgen hebben voor het klimaat, maar welke
gevolgen, dat is nog niet precies duidelijk. Volgens onderzoekers is te 
verwachten, dat bij een temperatuurstijging van gemiddeld twee graden O 
Celsius de klimaatzones in Europa zo'n 600 kilometer naar het noorden 
opschuiven. Dat betekent, dat Nederland ongeveer het klimaat krijgt van 
Parijs of Bretagne.                                                                                        Kinderen voeren actie bij Coentunnel

De actiegroepen  "Red de wereld"  en  "Jonge mensen voor het milieu"
riepen gistermiddag met spandoeken de automobilisten bij de Coentunnel 
op, vaker met het openbaar vervoer te reizen. Ze deelden ook een  folderQ  
uit, waarin de automobilisten aangemoedigd werden kritisch na te denken 
over het gebruik van de auto en van het openbaar vervoer.                                                                                                                         :Dat kun je beter composteren
in de compostbak in de tuin.                                                                                                                                                                                                     
 het is hier koud                                                                                                                                                                                                                                            Utrecht getroffen door regenval met zuurgraad als azijn

Door ernstige luchtverontreiniging is vrijdag in het westen en midden van 
ons land regen gevallen met een zuurgraad gelijk aan die van azijn. Naar 
aanleiding van klachten van wandelaars en fieU ~tsers over prikkende ogen 
en huid deed de politie metingen, die uitwezen dat er voor het eerst 
letterlijk zure regen viel.                                                                                                                                 Das is slachtoffer van verkeerstoename

Uit onderzoek is gebleken, dat het aantal dassen in Nederland erg achteruit 
gaat. De das is het grootste roofdier in Nederland. Een van de belangrijkste 
oorzaken is de toename van het verkeer en van het aantalW  verkeerswegen. 
In 1987 zijn 300 van de 1200 dassen die in Nederland wonen, aangereden!
Doordat er steeds meer wegen komen, wordt het steeds moeilijker voor de 
verschillende dassenfamilies om elkaar te bereiken.                                       Milieudefensie bindt strijd aan tegen melk in karton

De Vereniging Milieudefensie is vrijdag begonnen met een campagne tegen 
wegwerpverpakkingen, vooral tegen melk in karton. De campagne begon bij 
een filiaal van Albert Heyn in Amsterdam. Daar duwdY e een grote melkfles 
een drie meter hoge muur van melkpakken omver. Milieudefensie eist van 
alle supermarktketens, dat ze op korte termijn naast kartonnen pakken ook 
melkflessen in het koelvak zetten.                                                 De beerput van Europa

Op 7 en 8 maart hebben Europese ministers in Den Haag een overleg gehad 
over de Noordzee. Die wordt steeds vuiler. Iedereen is het erover eens, dat 
het zo niet door kan gaan.  Er zijn al wetten en afspraken gemaakt.  Maar 
in[  de praktijk worden ze niet door ieder land goed nageleefd.  Als het zo 
doorgaat, kunnen we over een tijdje niet meer in de Noordzee zwemmen. 
En een lekker visje uit de Noordzee kunnen we dan ook wel vergeten.                                          Haarlems personeel neemt massaal de fiets

Ruim duizend werknemers van negen Haarlemse bedrijven en overheden
laten vanaf vandaag hun auto staan. Ze gaan op de fiets naar hun werk. 
Ze nemen deel aan de actie "Fiets naar je werk-week" die door achttie] )n 
Haarlemse studenten georganiseerd is.                                                                                                                                                                                                                      W.N.F. verwijt Japan slordig omgaan met tropisch hout

In Japan gemaakte brommers worden in kisten van tropisch hardhout
uitgevoerd naar Indonesi. Het Wereld Natuur Fonds (W.N.F.) vindt dat
slordig. Japan moet zorgvuldiger met tropisch hout omspringe_ n. Het wordt 
al te gemakkelijk ingevoerd en er wordt daarbij weinig rekening gehouden 
met de gevolgen voor het milieu, vindt het W.N.F.                                                                                                                    aars, roze 
of blauw verfbad gedompeld om ze een aantrekkelijke  kleur te geven. 
De verfbaden bevatten giftige stoffen die, als het bad niet meer gebruikt 
wordt, doorgaans verdwijnen in de sloot of het riool.                                          Zonder auto valt te leven

Loco-burgemeester Jacques Wijnands uit Horn (Limburg) is een van de
tien Nederlanders die meedoen aan de K.R.O.- actie  "Honderd dagen
zonder auto" .  "Zonder auto valt te leven, maar soms is het moeilijk. 
Even op bezoek gb aan bij familieleden of vrienden die moeilijk per fiets 
of openbaar vervoer te bereiken zijn, is er niet meer bij" , aldus de loco-
burgemeester.                                                                                                           Windmolens voor Neeltje Jans

Acht reusachtige windmolens verrijzen bij de Pijlerdam in de monding
van de Oosterschelde. De 31 meter hoge molens moeten het gebouw op
het werkeiland Neeltje Jans van energie voorzien. In dat gebouw staan
allerlei regeld computers opgesteld en er is een expositieruimte ingericht. 
Ook het nabijgelegen dorp Burghsluis profiteert mee van de energie die 
de windmolens opleveren.                                                                                                Wat moet je doen met een kapotte TL-buis?


1.	  Inleveren bij het klein chemisch afval.
2.	  In de glasbak doen, dan wordt het materiaal ervan hergebruikt.
3.	  Bij het andere vuil doen, want het kan niet hergebruikt worden.                         pHoeveel energie bespaar je met een energiezuinige lamp?


1.	  75 procent.
2.	  25 procent.
3.	  5 procent.                                                                                                                                               Hoeveel diepvriezers zul je aantreffen, als je in 100
Nederlandse huizen kijkt?

1.	  99 diepvriezers.
2.	  49 diepvriezers.
3.	  19 diepvriezers.                                                                                                        
 je moest eens stofzuigen                                                                                                                                                                                                                                    Supermarkt van de toekomst helpt klant ook van afval af

Een aantal supermarkten in Nederland is van plan om een "retour-shop"
op te zetten, die vlak naast de winkel komt te staan. In zo'n retourwinkel 
kan de klant verschillende soorten afval kwijt, r :
                                         Milieu rekening                                                                                                                                                                                                     
 je hoeft niet te strijken                                                                                                                                                                                                                                   Als je 's zomers de tuin wilt besproeien, kun je dat beter...


1.	  midden op de dag doen, want dan is het het heetst.
2.	  's avonds doen, want dan verdampt het water niet zo snel.
3.	  's morgens doen, want dan is het nog koel.                    kHet grootste deel van onze energie halen we uit...


1.	  zonnewarmte.
2.	  aardgas.
3.	  kernenergie.                                                                                                                                                    Voor welke volgorde kies jij, als je het 's winters in de
kamer te warm vindt?

1.	  Raam openzetten - trui uitdoen - verwarming laag zetten.
2.	  Trui uitdoen - raam openzetten - verwarming laag zetten.
3.	  Verwarming laag zetten - trui uitdoen - ro aam openzetten.                                                                                                                                                                                                                                                Strengere regels voor milieu bij Derde Wereld-projecten

De minister van Ontwikkelingssamenwerking wil geen geld meer geven
voor projecten in de Derde Wereld die het milieu aantasten. De afgelopen 
jaren heeft men het niet zo nauw genomen. Zo werd er q gewoon geld 
gegeven aan een project in Brazili om ijzererts te winnen. Maar daarbij 
werden hele stukken tropisch regenwoud verwoest. De minister zal hier 
vanaf heden strenger op toezien.                                                              vzoals glas, oud  papier, 
batterijen en ander chemisch afval. Natuurlijk kun je er ook je statiegeld-
flessen kwijt.                                                                                                                                          een stempel 
krijgen.  Zo kunnen de mensen al bij de aankoop van een produkt zien 
of dat produkt na gebruik in de milieubox hoort. De mensen kunnen er 
dan ook voor kiezen om dat schadelijke produkt niet te kopen, maar 
juist een ander, milieuvriendw bevindt zie je de dingen
 die daar liggen en de spullen die je bij je hebt.
 Zo kun je dingen pakken, wegleggen of weggooien.                                                                                                                                
 Met de pijltjes-toetsen kun je langs de menubalk
 gaan. Met de Enter-toets kies je een menu.
 Daar kun je met de pijltes-toetsen en Enter je
 keuze bepalen.

 Als je een muis hebt kun je die beter aansluiten,
 dat werkt nog gemakkelijker.        Het antwoord is juist.                                                                                                                                                                                                                                         elijker produkt.                                                                                                                                                                                                                                               Hagelwit papier uit Zweden zonder milieuvervuiling

In de meeste gevallen kun je kringlooppapier gebruiken. Maar soms is het 
prettig om op een nieuw, wit vel papier te schrijven. Het maken van mooi 
wit papier is niet eenvoudig. Op de ouderwetse mani{ 
 'MINISTER MOET PET-FLES VERBIEDEN'

 DEN HAAG-De stichting Natuur en Milieu wil dat de milieuminister de
 zogenaamde wegwerp PET-fles voor frisdranken verbiedt. De PET-
 fles wordt gemaakt van kunststof. Ondanks het dubbeltje statie-
 geld voor dez  fles blijkt dat slechts 60 % van deze verpakking
 wordt teruggebracht. De rest gaat bij het huisvuil en maakt zo
 de afvalberg volgens Natuur en Milieu alleen nog maar groter.
 De minister wil de PET-fles nog niet verbieden. In de milieubegro-
 ting  er wordt de papierpulp 
met chloorgas gebleekt. En dat veroorzaakt veel vervuiling. Een grote pa-
pierfabriek in Zweden heeft een manier bedacht om de papierpulp te bleken 
met zuurstof.  Dat is wel wat duurder, maar het voordeel is dat zuurstof niet 
| 
vervuilend is.                                                                                                                                                                                                                                                Oplaadbare batterij spaart milieu en kosten

De batterij is een milieuvervuiler van de eerste orde. Als batterijen leeg 
zijn, moeten ze als chemisch afval behandeld worden. Dat wil zeggen, dat 
ze in de milieubox thuishoren en niet in de vuilniszak. ~ Tegenwoordig zijn 
er gelukkig oplaadbare batterijen te koop. Die zijn veel milieuvriendelijker,
want je kunt ze wel duizend keer opnieuw gebruiken. Toch blijven ook
oplaadbare batterijen vervuilers! Het beste is dan ook om zo min mogelijk 
apparaten  "te kopen die op batterijen werken.                                                                                                                                                                                                                             Wat is gn goede manier om verwarmingsenergie te besparen?


1.	  Een graadje lager stoken.
2.	  De gordijnen 's avonds dichtdoen.
3.	  De open haard aansteken.                                                                                         Als het 's nachts koud is...


1.	  doe je een extra deken op je bed.
2.	  zet je de verwarming hoger.
3.	  neem je een elektrische deken.                                                                                                                
 JONGEREN ZIEN GLASBAK NOG NAUWELIJKS STAAN

 In Nederland wordt het meeste glas ter wereld ingezameld. Per
 hoofd van de bevolking gaat het om 16 kilo per hoofd per jaar.
 Ruim de helft van alle eenmalige verpakkingsglas, 52 % gaat naar
 de glasba k. Al betekent dat nog altijd dat 48 % dus ergens in het
 milieu terecht komt. Dat blijkt uit een onderzoek van de Stuur-
 groep Promotie Glasbak, die dit najaar een nieuwe campagne voert
 om gebruikt glas in die glasbak terug te krijgen. Zo'n 80 % van 
 de huishoudens gooit wel flessen in de glasbak, maar lang niet
 altijd ook glazen potten en potjes. Ouderen (en met name de 50-
 plussers) blijken met een percentage van bijna 85 % veel trouw-
 ere glasbak-klanten dan jonge mensen. Met name jongeren 
 PVC IN DE BAN

 De Nederlandse Huisvrouwen hebben PVC in de ban gedaan. Het
 keurmerk-instituut IVHA van de Nederlandse Vereniging van Huis-
 vrouwen zal aan de was- en reinigingsmiddelen, waarvan de ver-
 pakking polyvinylchloride (PVC) bevat, ni et meer het groenzegel
 verlenen. Dat heeft de Keuringseisencommissie Reinigingsmiddelen
 onlangs met algemene stemmen besloten. De belangrijkste reden is
 dat er goede vervangende grondstoffen zijn zoals polyetheen. Het
 verwerken van die stof is vee l minder milieu-gevaarlijk dan PVC.
 Bij het verbranden van PVC komen, zoals bekend is, de uiterst
 giftige dioxinen vrij, verbindingen van chloor en het moeilijk af-
 breekbare benzeen.                                                                  
 BOEREN ACCEPTEREN MESTBELEID

 NIJMEGEN (ANP)-Driekwart van de Nederlandse boeren aanvaardt
 de uitgangspunten van het mestbeleid van de overheid. Iets meer
 dan de helft aanvaardt de daaruit voortvloeiende regelgeving.
 Dit blijkt uit een onderzo ek van de Universiteit van Nijmegen, dat
 is verricht in opdracht van de ministeries van landbouw en visserij
 en volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en milieubeheer. De mees-
 te veehouders erkennen dat er een mestprobleem is. Bijna eender-
 de va n hen sluit niet uit dat inkrimping van de veestapel d of
 n van de oplossingen voor het probleem is. Een ongeveer even-
 groot deel van de veehouders verwacht in problemen te komen als
 over twee jaar de bestaande regels worden aangescherpt.       "      "     "  nivo 2
Q6 =     "      "     "  nivo 3
Q7 = som van gegeven antwoorden op huidig nivo (-2..2)
Q8 = score (som van de juiste antwoorden * nivo)
Q9 = nivo (1..3)
Z0 = vragen huidig nivo (dwz: Z0=Q4, Q5 of Q6)
Z1 = aantal vragen per niv 
 SPA MAAKT WATER VUIL

 BRUSSEL (ANP)-De bekende bronwaterfabriek Spa Monopole heeft
 het riviertje Wayai in de Ardennen ernstig vervuild. De vervuiling,
 die een massale forellensterfte tot gevolg had, is waarschijnlijk
 veroorzaakt door een vergi ssing bij het onderhoud van het buizen-
 systeem. Een grote hoeveelheid soda zou daardoor in het riviertje
 zijn gelopen. Spa is bereid de schade te vergoeden. De fabriek
 zelf was niet bereikbaar voor commentaar.                                       
 MENSEN ZIEK DOOR STANKWOLK BP

 ANTWERPEN -De stankwolk die donderdagavond bij BP in Zwijndrecht
 ontsnapte, heeft gezorgd voor een regen van klachten bij huis-
 artsen ten westen van Antwerpen. De luchtverontreiniging - het
 gevolg van een techni sch mankement - reikte tot de Antwerpse
 binnenstad. Mensen die met klachten bij de artsen kwamen, hadden
 vooral maag- en darmproblemen. Vooral kleuters en bejaarden
 hadden er veel last van. Volgens BP in Zwijndrecht ging het om
 een uitstoot van ee n component voor de aanmaak van synthetisch
 rubber. De vrijgekomen stoffen zouden vrijwel niet giftig zijn,
 maar alleen een enorme stank veroorzaken.                                                                                                      adelige gevolgen voor de omgeving, zo meldt de Staats-
 secretaris van Sociale Zaken in een brief aan de Tweede Kamer bij
 de jaarlijkse rapportage van de Kernfysische Dienst over het
 functioneren van de centrales. In Borssele deden zich tien storin-
 
 gen voor, in Dodewaard vijf. Geen van de storingen was volgens
 de Kernfysische Dienst voldoende belangrijk om internationaal te
 melden, opdat ook andere landen daaruit lering kunnen trekken.
 Gedurende de storingen functioneerde het reactorveilighe (idssys-
 teem van beide centrales goed.                                                                                                                                                                                                                       \
 Je hebt niet genoeg was voor
 een volle trommel. Zo verspil
 je water en elektriciteit.                                                                                                                                                                   is aangekondigd dat het statiegeld voor de PET-fles zal
 worden verhoogd tot een kwartje als dan minder dan 80 % wordt
 teruggebracht.                                                                                                                       
 ONDERZOEK NAAR DIOXINE IN MOEDERMELK

 UTRECHT (ANP)-In de Rotterdamse regio en in Groningen gaat de
 komende maanden een onderzoek van start dat moet bepalen of
 zuigelingen gevoelig zijn voor moedermelk die is verontreinigd met
 dioxinen. De eer 
 DENNENAALDEN METEN VERVUILING

 In de DDR wordt nog steeds op grote schaal met het al lang ver-
 boden bestrijdingsmiddel DDT gespoten. Vooral in 1986 is er een
 intensieve spuitcampagne geweest. Dat blijkt uit Zweeds onderzoek
 aan het waslaagje  van Poolse dennenaalden, die vijf keer zoveel
 DDT bevatten als elders in Europa. Het tijdschrift Nature van 7
 september meldt dat Zweedse speurders daarmee ook de waarde
 van dennenaalden als vervuilingsmeters hebben aangetoond.                      3 tussen
 15 en 24 jaar zijn weinig glasbak-bewust.                                                                                                                                                                                                            
 VRACHTAUTO VERLIEST GIFTIGE LADING

 GENT - Een lading gevaarlijke produkten bestemd voor Hulst in
 Zeeuwsch-Vlaanderen is van de autoweg in Gent gisternacht op
 het wegdek van een enkele meters lager gelegen straat te plet-
 ter gevallen. De vate n met een giftig chemisch produkt scheurden
 open en de inhoud had de vrije loop. Het was een Nederlandse
 vrachtauto die het ongeval veroorzaakte. Volgens getuigen week
 de vrachtwagen plotseling naar rechts van zijn rijbaan af, ramde
 de borstwering  en kantelde om. Naast de bestuurder van de Ne-
 derlandse vrachtwagen moest een 15-tal brandweermannen en
 rijkswachters voor onderzoek naar het Universitair Ziekenhuis wor-
 den overgebracht.                                                           ste resultaten zullen begin volgend jaar bekend
 zijn. Ongeveer 200 babies, van wie de ene helft borstvoeding
 krijgt en de andere flessemelk, zullen tijdens hun eerste levens-
 jaar worden ondezocht op eventuele effecten als hormoon- en
 gedragsveran xdering. Dat heeft prof. Koeman, hoofd van de afde-
 ling toxicologie van de Landbouwuniversiteit Wageningen meegedeeld.                                                                                                                                       
 LUCHT SCHONER: KORSTMOS BLOEIT

 WAGENINGEN -Dankzij de schonere lucht floreren de korstmossen
 weer in ons land. Er is zelfs een nieuwe soort bijgekomen. Dit
 blijkt uit onderzoek van het Rijksinstituut voor Natuurbeheer te
 Leersum. In de jaren  zestig sloegen biologen alarm over het ver-
 dwijnen van korstmossen als gevolg van luchtverontreiniging. Door
 de maatregelen die sindsdien zijn genomen, vooral om de uitstoot
 van zwaveldioxide te beperken, is het aantal soorten in het hele
 land si #nds 1980 met 50 procent toegenomen.                                                                                                                                                                                                                            Welke wekker is het milieuvriendelijkst?


1.	  Een wekker met oplaadbare batterijen.
2.	  Een wekker die op het elektriciteitsnet is aangesloten.
3.	  Een opwindbare wekker.                                                                            Kleren die je niet meer leuk vindt...


1.	  gooi je in de vuilniszak.
2.	  gebruik je als poetsdoeken.
3.	  geef je weg aan andere mensen, die ze goed kunnen gebruiken.                                                                                 de Klussen:
B1 = aantal keren stofzuigen
B2 =  " was doen
B3 =  " strijken
B4 =  " douchen
B5 =  " wc
B6 =  " eten
B7 =  " krant gelezen
B8 = krant vandaag al gelezen ? (0=niet >0=wel) zie: JMP KRANT
wat is gedaan ?
G0 = gegeten of niet
G1 = WC
 je moet naar het toilet                                                                                                                                                                                                                                   &
 het is te vroeg
 om te gaan slapen                                                                                                                                                                                                                         o
Z2 = aantal vragen totaal ?
J0 = jumpvar in JMP VR x , JMP FB x
de Meters:
E1 = gas
E2 = water
E3 = elektriciteit
E4 = afval 
J1..J4 = jumpvar voor E1..E4  in JMP METER; 1=wijziging  0=geen
Y3 = y-offset balk in meter

Z4 = muis aanwezig (Z4> Batterijen zijn heel handig, maar ze zijn niet goed voor het
milieu. Als je ze toch nodig hebt, kun je maar beter...

1.	  milieuvriendelijke batterijen kopen.
2.	  oplaadbare batterijen kopen.
3.	  gewone batterijen kopen en die later apart inlevere n.                                                                                                                                                                                                                                                             De grootste veroorzakers van geluidshinder zijn...


1.	  bedrijven en treinen.
2.	  buren en autoverkeer.
3.	  brommers, kinderen en vliegtuigen.                                                                                                        bOngeveer de helft van onze kleren is gemaakt van...


1.	  wol.
2.	  kunstvezel.
3.	  katoen.                                                                                                                                                             Wat is juist?
Een TL-lamp moet je...

1.	  altijd uitdoen als je weggaat.
2.	  alleen uitdoen als je lang weggaat.
3.	  altijd laten branden, want dat is goedkoper dan steeds aan- en uitdoen.                                                           00) of niet (Z4=0)
Z5 = vragen aan (0) / uit (1)                                                                                                                                                                                                                  Help                                                                                                                                                                                                                                                        
       Wil je stoppen ?                                                                                                                                                                                                                                      Wat is juist?


1.	  Dubbel glas is voor de stevigheid.
2.	  Dubbel glas dient om het geluid tegen te houden.
3.	  Dubbel glas is een goede vorm van isolatie.                                                                                            Welke uitspraak over plastic is juist?


1.	  Plastic is een kunststof die problemen oplevert bij het afval.
2.	  Plastic is een natuurprodukt, dat heel langzaam verteert.
3.	  Plastic is een kunststof die je zonder problemen kunt verbranden.        Met welke uitspraak ben jij het eens?
De verwarming op de slaapkamer...

1.	  moet aan, want dat scheelt een elektrische deken.
2.	  kan wel uit, als je er niet bent.
3.	  kan best aan, want het is maar een kleine ruimte.                             Welke soort toiletpapier kun je best gebruiken?


1.	  Grijs papier.
2.	  Wit papier.
3.	  Wit papier met roze bloemetjes.                                                                                                                                Dat hoort in de glasbak.                                                                                                                                                                                                                                       Oude medicijnen moet je niet in de vuilniszak gooien, maar...


1.	  terugbrengen naar de apotheek, of in de milieubox doen.
2.	  door het toilet spoelen.
3.	  door de gootsteen spoelen.                                                                fHoeveel water verbruik je, als je het toilet doorspoelt?


1.	  1 liter
2.	  4 liter
3.	  7 liter                                                                                                                                                         Wat kun je het best doen, als je vieze geurtjes uit het toilet
wilt kwijtraken?

1.	  Een lucifer aanstrijken.
2.	  Een spuitbus gebruiken.
3.	  Een geurblokje ophangen.                                                                                 Elke inwoner van Nederland gebruikt per dag ongeveer 120 liter
water. Het grootste deel daarvan wordt gebruikt...
 
1.	  om het toilet door te spoelen.
2.	  om de dorst te lessen.
3.	  om te douchen en te baden.                                       Het toilet wordt soms als vuilnisbak gebruikt.
Wat vind jij daarvan?

1.	  Dat geeft niet, want rioolwater wordt toch gezuiverd.
2.	  Dat is goed, want dan komt dat afval niet bij het gewone afval.
3.	  Dat is niet goed, want zo komt dat afval toch n Veel mensen maken hun toilet schoon met chloor. Chloor doodt
bacterin en is heel hyginisch. Waarom is chloor toch slecht?

1.	  Het toilet wordt niet schoon.
2.	  De bacterin in de zuiveringsinstallatie gaan ook dood.
3.	  Het stinkt heel erg.    Door wasmiddelen komen fosfaten in het milieu terecht. Maar ook
door kunstmest en poep gebeurt dat. Wat is de grootste boosdoener?

1.	  De wasmiddelen.
2.	  De kunstmest.
3.	  Poep.                                                                    Door fosfaten gaan de groene algen in rivieren, meren en de
zee heel hard groeien. Welke uitspraak is juist?

1.	  Dat is goed, want hoe meer groen, hoe beter.
2.	  Dat is slecht, want algen horen niet in het milieu thuis.
3.	  Dat is slecht, want da %n gaan andere planten en dieren dood.                                                                                                                                                                                                                          "Gelukkig wordt al ons afvalwater in zuiveringsinstallaties
schoongemaakt." Klopt deze uitspraak?

1.	  Ja, gelukkig wel.
2.	  Nee, helaas niet.
3.	  Nee, maar er mag best wat afvalwater in de natuur                                                   Welke uitspraak is juist?


1.	  Bij een bad nemen verbruik je minder water als bij een douche.
2.	  Bij een bad nemen verbruik je meer water als bij een douche.
3.	  Bij een bad nemen verbruik je evenveel water als bij een douche.                   Als je je tanden poetst, kun je het best...


1.	  de hele tijd de kraan laten lopen.
2.	  een beker gebruiken.
3.	  de kraan pas bij het spoelen laten lopen.                                                                                            Een emmer water kost nog geen cent. Maar is het water uit de
kraan wel echt zo goedkoop?

1.	  Ja, water is gratis, net als lucht.
2.	  Ja, water is goedkoop en dus hoef je er ook niet zuinig mee om te gaan.
3.	  Nee, want het is duur om van water go Als je schoon wilt worden, kun je een bad nemen, onder de douche
gaan of je kunt je wassen aan de wasbak. Hoe word je het schoonst?

1.	  In een bad.
2.	  In een bad of onder de douche.
3.	  Het maakt niets uit.                                       Wat is juist?


1.	  Als je je gedoucht hebt, moet je de handdoek bij de was doen.
2.	  Een handdoek kun je wel meer dan een keer gebruiken.
3.	  Natte handdoeken gaan stinken; die moeten meteen in de was.                                             eEen druppende kraan kost per dag...


1.	  12 liter water.
2.	  1 liter water.
3.	  bijna niets.                                                                                                                                                          Wat is juist? Van de totale watervoorraad op aarde is...


1.	  50 procent zoet water en 50 procent zout water.
2.	  97 procent zoet water, 1 procent zout water en 2 procent ijs.
3.	  1 procent zoet water, 97 procent zout water en 2 procent ijs.     Met welke uitspraak ben jij het eens?
Haren in de afvoer...

1.	  is niet erg, want haren zijn natuurlijk.
2.	  kun je het best met een onstoppingsmiddel wegspoelen.
3.	  moet je elke keer weghalen.                                                    Elke inwoner van Nederland gebruikt per dag gemiddeld 125 liter water. 
Er wordt steeds meer water uit de grond gehaald. Wat vind jij daarvan ?

1.	  Dat is niet goed, want de grond kan uitdrogen.
2.	  Dat is niet erg, want er kan rivierwater teruggep Qompt worden.
3.	  Dat is niet erg, want er is gelukkig genoeg water in de grond.                                                                                                                                                                              og in het milieu.                                                                                                                                                                                                                                              ed drinkwater te maken.                                                                                                                                                                                                                                        PDe krant moet je bij het oud papier leggen
daarvoor vind je een doos in de hal.                                                                                                                                                                               Op welke temperatuur kun je de was het best doen,
als je zuinig met energie wilt zijn?

1.	  Op 40 graden.
2.	  Op 60 graden.
3.	  Op 90 graden.                                                                                                          Je hebt
in de wc gegooid.                                                                                                                                                                                                                                     Welk wasmiddel kun je best kopen?


1.	  Vloeibare zeep in een plastic fles.
2.	  Vloeibare zeep in een kartonnen navulpak.
3.	  Zeeppoeder in een kartonnen doos.                                                                                        rJe kunt de was het best drogen...


1.	  in een droogtrommel.
2.	  in een centrifuge.
3.	  in de buitenlucht.                                                                                                                                             Als je het raam openzet zonder de verwarming lager te zetten,
ben je ook "voor de straat aan het stoken". Dat is onnodig
en een behoorlijke verspilling van energie.                                                                                         De stofzuiger en het strijkijzer worden meestal maar kort
gebruikt. Ze kosten daarom niet zoveel energie. De lampen
branden vaak lang. Die kosten veel meer energie.                                                                                         75 procent van het totale energieverbruik gaat op aan
verwarming. Door goed te isoleren kun je dus het meest op
energie besparen.                                                                                                                            In TL-buizen zitten metalen onderdelen en giftige stoffen.
Daarom kunnen ze niet in de glasbak of bij het gewone
huisvuil. Je moet ze inleveren bij het klein chemisch afval.                                                                                Een energiezuinige lamp verbruikt 75% minder energie dan een gewone 
lamp. Toch geeft zij net zoveel licht en gaat 5 of 6 keer zo lang 
mee. De hogere aanschafprijs verdien je dus vanzelf terug.                                                           49 procent van alle Nederlandse huishoudens heeft een diepvriezer. Thuis 
wordt de meeste stroom verbruikt door koelkasten, diepvriezers
en wasmachines. Vooral diepvriezers verbruiken veel energie.                                                        's Avonds verdampt het water niet zo snel zodat er meer in de grond zakt. 
Als het echt nodig is om te sproeien, kun je beter 1 keer per 
week heel veel sproeien dan elke dag een klein beetje.                                                             54% van onze energie halen we uit aardgas. Om energie 
uit aardolie en aardgas te krijgen moeten we die verbranden. 
Dat geeft veel luchtvervuiling.                                                                                                         Van alle warmte die een open haard afgeeft, komt maar 20% 
in de kamer terecht. De rest verdwijnt door de schoorsteen. 
Open haarden zijn dus niet erg zuinig met energie.                                                                                   Z
Een deken kost geen extra energie en maakt het toch 
lekker warm in bed. Eenvoudig, h?                                                                                                                                                                     In een opwindbare wekker stop je zelf energie door hem op te
winden. Die energie bestaat dus uit spierkracht en is helemaal
gratis en schoon.                                                                                                                Er zijn vaak acties waarbij kleren voor andere mensen
ingezameld worden. Er komen ook steeds meer winkels en
kringloopbedrijven die tweedehands kleding verkopen.                                                                                            Milieuvriendelijke batterijen bestaan niet. Maar een
oplaadbare batterij kun je wel 500 keer opnieuw gebruiken. Met
n oplaadbare batterij bespaar je dus 499 gewone batterijen.                                                                            uLawaai of ongewenst geluid is ook een vorm van
milieuvervuiling. Men heeft het meest last van buren en
autoverkeer.                                                                                                                                          Katoen wordt het meest gebruikt om kleding van te maken. Het is een
natuurlijk produkt. 60% van alle katoen komt uit landen in de derde
wereld. Daar vormt het een belangrijke bron van inkomsten.                                                           Vroeger dacht men, dat een TL-lamp maar beter kon blijven
branden als je voor korte tijd wegging. Dat klopt niet.
Je moet hem gewoon altijd uitdoen als je weggaat.                                                                                          Dubbel glas is wel stevig en het houdt ook geluid tegen, maar
het is vooral bedoeld om te isoleren. Ramen laten namelijk erg
veel kou door.                                                                                                                  Je kunt plastic niet op de composthoop of op de stortplaats gooien, want het
verteert niet. Bij verbranding geeft het luchtvervuiling. Je kunt
dus maar beter zo weinig mogelijk plastic dingen aanschaffen.                                                 x
In kamers waar je niet vaak bent, is het niet nodig om veel te
verwarmen. Dat scheelt een heleboel verwarmingskosten.                                                                                                                                       Wit toiletpapier is wit gemaakt door het te bleken. Dat gebeurt onder andere
met chloor. De roze bloemetjes worden er met verf of inkt op 
gedrukt. Grijs toiletpapier gebruiken is het best voor het milieu.                                                Als je medicijnen wegspoelt, komen ze in het milieu terecht.
Dat geeft watervervuiling. De apotheker zorgt ervoor, dat ze
zo goed mogelijk worden opgeruimd.                                                                                                 In een gewone stortbak zit 7 liter water. Om een plas weg te spoelen
is 3 liter meer dan voldoende. Er zijn tegenwoordig stortbakken 
waarbij je zelf kunt kiezen hoeveel water je wilt gebruiken.                                                           Spuitbussen zijn slecht voor het milieu. Ook geurblokjes zijn slecht voor het 
milieu. Een lucifer werkt uitstekend en is milieuvriendelijk. 
Een zakje met lavendel geurt ook heerlijk en is puur natuur!                                                   Voor het doorspoelen van het toilet gebruikt elke inwoner van Nederland 
40 liter water per dag. Dat is meer dan voor douchen en baden 
(30 liter). Als drinkwater gebruiken we maar 4 liter per dag.                                                        Rioolwater wordt maar een beetje gezuiverd. Veel schadelijke
stoffen worden er niet uit gehaald. Die stoffen komen in
rivieren en meren terecht.                                                                                                             {Bacterin zijn nodig om afval uit het rioolwater op te ruimen.
Als die bacterin ook doodgaan, blijft het rioolwater vies.                                                                                                                                    Door kunstmest komen de meeste fosfaten in het milieu.
Gelukkig wordt de hoeveelheid al minder door het gebruik 
van fosfaatvrije wasmiddelen.                                                                                                               Te veel algen is niet goed. Als er te veel algen zijn, raakt
de zuurstof in het water op. Dan gaan de andere planten en 
de dieren dood.                                                                                                                     Een klein beetje vuil kan de natuur zelf wel opruimen. Maar er komt veel te 
veel in de rivieren en de zee terecht. Waterzuiveringsinstallaties 
halen lang niet alle schadelijke stoffen uit het afvalwater.                                                Voor een bad is 100 liter water meer nodig dan voor een douche-beurt. 
Door te douchen in plaats van in bad te gaan, 
bespaar je dus veel water.                                                                                                             Wat is de beste manier om de was te doen?


1.	  Vaker wassen met een halfvolle wasmachine.
2.	  Wachten met wassen tot de wasmachine vol is.
3.	  Het maakt niet zoveel uit.                                                                             Als je voor het spoelen een beker water vult, gebruik je het minste water 
en heb je meer dan genoeg om de tandpasta weg te spoelen. 
Je kunt zo zelfs wel 4 liter water per keer besparen.                                                                  yPer jaar zorgen we in Nederland voor een afvalberg van...


1.	  5 miljard kg.
2.	  3 miljard kg.
3.	  1 miljard kg.                                                                                                                                      Is een losse centrifuge naast een wasmachine wel nuttig?


1.	  Nee, want hij kost alleen maar extra energie.
2.	  Het maakt niks uit.
3.	  Ja, een losse centrifuge gebruikt minder energie dan een wasmachine.                                          #
 Je hebt al het gas verbruikt.
                                                                                                                                                                                                                             "
 Je hebt al het water verbruikt.                                                                                                                                                                                                                             (
 Je hebt alle elektriciteit verbruikt.                                                                                                                                                                                                                       %
 Je hebt teveel afval geproduceerd.                                                                                                                                                                                                                          In Nederlander gebruikt n persoon net zoveel energie als...


1.	  10 mensen in Rwanda.
2.	  100 mensen in Rwanda.
3.	  500 mensen in Rwanda.                                                                                                           Met welke uitspraak ben jij het eens?


1.	  Fosfaatvrije wasmiddelen zijn minder slecht voor het milieu.
2.	  Fosfaatvrije wasmiddelen zijn goed voor het milieu.
3.	  Fosfaatvrije wasmiddelen helpen het milieu helemaal niet.                         b
 Je hebt gisteren niet gegeten.
 Je bent zo zwak dat je het huis-
 houden niet meer kunt doen.                                                                                                                                                             b
 Je bent gisteren niet naar de wc
 geweest. Je hebt zo'n buikpijn
 dat je naar de dokter moet.                                                                                                                                                             
 de wasmand zit vol                                                                                                                                                                                                                                          $
 je hebt de was nog niet gestreken                                                                                                                                                                                                                           "Een totaal-wasmiddel is handig, want je hoeft maar n pak
wasmiddel in huis te hebben."  Ben jij het daarmee eens?

1.	  Ja, het scheelt een heleboel.
2.	  Nee, in zo'n pak zitten reinigingsstoffen die niet voor elke was nodig zijn.
3.	  Het maakt  =helemaal geen verschil, want alle wasmiddelen zijn hetzelfde.                                                                                                                                                                                                  Welke uitspraak over een wasverzachter is juist?


1.	  Een wasverzachter is nodig om het water zacht te maken.
2.	  Als je de was in de wind laat drogen, heb je geen wasverzachter nodig.
3.	  Een wasverzachter heb je altijd nodig om de kleren soepel  te houden.                                                                                                                                                                                                                                                    Als je boodschappen gaat doen, kun je het best...


1.	  om een plastic tas vragen.
2.	  om een papieren tas vragen.
3.	  je eigen boodschappentas meenemen.                                                                                               of niet
G2 = wasmand vol of niet
G3 = gestreken of niet
G8 = gewaarschuwd: volle wasmand (0 of 1)
G9 = gewaarschuwd: niet gestreken (0 of 1)                                                                                                              Welke manier van afwassen is het minst slecht voor het milieu?


1.	  Met de vaatwasmachine.
2.	  Met de hand.
3.	  Met de hand of met de vaatwasmachine maakt geen verschil.                                                                             Een liter limonade kun je het best kopen in...


1.	  kleine pakjes, want dat is handiger.
2.	  een literpak.
3.	  een literfles.                                                                                                                         Waar gaat het grootste deel van ons afval heen?


1.	  Naar de stortplaats.
2.	  Naar de verbrandingsoven.
3.	  Naar het composteringsbedrijf (V.A.M.).                                                                                                   Wat kom je in een Nederlandse vuilniszak het meeste tegen?


1.	  Plastic.
2.	  Papier en karton.
3.	  Resten van planten en dieren.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Bij welk rijtje hoort niet alles op de composthoop thuis?


1.	  Tuinafval, mest van konijnen, koffieprut.
2.	  Koffieprut, oud papier, plastic.
3.	  Theezakjes, restjes van snijbloemen, groente-afval.                                                 Het waterzuiveringsbedrijf maakt afvalwater en grondwater schoon. 
Doordat de milieuvervuiling toeneemt, wordt dat schoonmaken 
steeds moeilijker en duurder.                                                                                                Wat gebeurt er met het glas uit de glascontainer?


1.	  Het wordt gesmolten om er nieuwe potten of flessen van te maken.
2.	  De flessen worden schoongemaakt om ze opnieuw te vullen.
3.	  Het wordt in een speciale oven verbrand.                     Als je je wast aan de wasbak, word je net zo schoon als in een
bad of onder de douche. Je hebt alleen veel minder water 
nodig.                                                                                                                              "Aluminium kan wel opnieuw gebruikt worden, maar het is toch een
milieu-onvriendelijke verpakking." Wat vind je van deze uitspraak?

1.	  Mee eens.
2.	  Niet mee eens.
3.	  Half mee eens.                                                               Als je je goed gedoucht hebt, ben je schoon. Je handdoek wordt
wel nat, maar niet meteen smerig. Als je hem uithangt om te
drogen, kun je hem best meer dan een keer gebruiken.                                                                              D
 Je hebt de voordeur open laten
 staan, dat is vragen om inbraak.                                                                                                                                                                                           F
 Je hebt de garagedeur open laten
 staan, dat is vragen om inbraak.                                                                                                                                                                                         ,
 je moet de thermostaat
 wat hoger zetten                                                                                                                                                                                                                   "Oude frituurolie kun je het best ook inleveren bij het klein chemisch afval." 
Wat vind je deze uitspraak?

1.	  Dat is overdreven, frituurolie is plantaardig en mag bij het gewone afval.
2.	  Dat klopt, want het is net zo slecht als motorolie.
3.	 K Frituurolie is niet schadelijk dus kun je het wel door het toilet spoelen.                                                                                                                                                                                    Met welke uitspraak ben jij het eens?
Een-kant-en-klaar-maaltijd...

1.	  is vlug klaar en dus energiezuinig.
2.	  kost meer energie dan een gewone maaltijd.
3.	  kost net zo veel energie als een gewone maaltijd.                                      Als er elke seconde 1 druppel water lekt, kost dat op 1 dag
ongeveer 12 liter water. In een heel jaar is dat ongeveer 4400
liter. Daar zou je een maand lang genoeg aan hebben.                                                                              Er is op aarde in totaal 1360 miljoen km3 water. Daarvan is
maar 1 procent zoet water. En dat is het water waar we
drinkwater van kunnen maken.                                                                                                              Door haren kan de afvoer verstopt raken. Een onstoppingsmiddel
is erg bijtend spul. Het is slecht voor het milieu en je moet
erg oppassen voor je eigen huid.                                                                                                Als er te veel water uit de grond opgepompt wordt, kan de
grond uitdrogen. Veel planten en dieren leven graag op natte
grond. Door uitdroging ontstaat er dus gevaar voor de natuur.                                                                         }
Hoe hoger de temperatuur bij de was is, hoe meer energie het
kost. Veel was wordt op een lage temperatuur ook goed schoon.                                                                                                                                  Je kunt het best zeeppoeder in een kartonnen doos kopen. Plastic flessen 
leveren veel afval op. Ook in een navulpak zit een plastic 
binnenkant. Het lege poederpak mag wel bij het oud papier.                                                             Droogtrommels verbruiken erg veel energie. Als de was buiten
hangt, doen de wind en de zon het werk. Die zijn gratis en
geven geen milieuvervuiling.                                                                                                         Een wasmachine verbruikt veel energie en water. Je kunt dus
beter pas de was doen als de machine echt vol is. Een kleine
was kost bijna net zoveel energie en water als een grote was.                                                                       
We gooien per jaar 5 miljard (5 000 000 000 kg) afval weg. De
vuilniszakken zelf vormen daar 1 procent (75 000 000 kg) van.                                                                                                                                Een wasmachine kan ook centrifugeren, maar die heeft daarvoor
veel meer energie nodig dan een losse centrifuge. Het is
daarom best slim om er een losse centrifuge bij te gebruiken.                                                                         500 mensen in Rwanda verbruiken samen net zoveel energie als
1 Nederlander. De rijke landen verbruiken 80% van alle energie. 
Toch woont 2/3 van de mensen op de wereld in een arm land.                                                                     De meeste wasmiddelen zijn tegenwoordig fosfaatvrij. Maar in wasmiddelen 
zitten ook nog andere schadelijke stoffen, zoals bleekmiddelen en
enzymen. Goed voor het milieu is een wasmiddel daarom nooit.                                                     In een totaal-wasmiddel zitten een heleboel reinigingsstoffen die je 
voor een was vaak lang niet allemaal tegelijk nodig hebt. 
Die stoffen komen dan ongebruikt in het afvalwater terecht.                                                                 Als je de was in de wind laat drogen, krijg je zonder 
wasverzachter ook een soepele was. De wasverzachter 
kun je dus gewoon in de winkel laten staan.                                                                                                      De meeste winkeliers geven je graag een draagtas met reclame voor 
hun winkel mee. Wie zijn eigen boodschappentas meeneemt,
maakt dus eigenlijk reclame voor minder afval.                                                                                   Een vaatwasmachine kan niet goed boenen. Daarom heb je er een veel 
sterker afwasmiddel bij nodig om de vaat toch schoon te krijgen. 
Afwassen met de hand is dus vriendelijker voor het milieu.                                                             Een pak moet je weggooien als het leeg is. Een fles kun je terugbrengen. 
Die kan nog zeker vijftig keer opnieuw gebruikt worden. 
Je kunt dus beter limonade in flessen kopen.                                                                              Het meeste afval wordt gestort. Iedere keer wordt het afgedekt met een laagje 
grond. Als de stortplaats vol is, worden er struiken op geplant. 
Zo zie je er niets van, maar er ligt nog wel een grote berg troep.                                          Resten van planten en dieren (organisch afval) vult ongeveer
de helft (50%) van de zak. 25% is papier en karton en 
7% is plastic. De rest bestaat uit glas, metaal enz.                                                                                     ]
Oud papier moet apart verzameld worden. Plastic verteert niet.
De rest mag er allemaal op.                                                                                                                                                                  Glas uit de glasbak wordt weer grondstof voor nieuwe potten en
flessen. Het is natuurlijk nog beter, als een fles eerst als
retourfles dienst heeft gedaan.                                                                                                  Aluminium kan wel opnieuw gebruikt worden. Maar omdat het niet magnetisch 
is, kan het niet met grote magneten uit het huisvuil worden gehaald. 
Daardoor verdwijnt er toch heel veel aluminium in het afval.                                                Olie is erg schadelijk voor planten en dieren en mag niet bij
het afval of in het riool terechtkomen. Frituurolie moet je
dus apart inleveren.                                                                                                               Kant-en-klaar-maaltijden kosten in de fabriek al een heleboel energie, ook 
voor het maken van de verpakking. Zo'n maaltijd kost dus veel 
meer energie dan een gewone maaltijd, al merk je dat thuis niet.                                                  3
 Je hebt alle vragen bij deze klus al beantwoord.                                                                                                                                                                                                            Idee en Ontwerp                 Redline Software Design


Programma                          Redline Software Design
                                                      (Menno de Jong)

Graphics                             Redline Software Desi-gn
                                                           (Wil Dinslage)

Vragen en artikelen             Stichting Milieu Educatie
                                                         (Ellen Leussink)                                        !
 Wilt u vragen bij de klussen ?                                                                                                                                                                                                                              D
 Dit is de milieubox.
 Hierin verzamel je
 klein chemisch afval.                                                                                                                                                                                           L
 In deze doos bewaar je
 oud papier. Daar kun je
 de oude kranten kwijt.                                                                                                                                                                                   F
 Dit is het compostvat.
 Hier kun je je groente-
 afval in gooien.                                                                                                                                                                                         -
 Dat is de glasbak.
 Daar gooi je glas in.                                                                                                                                                                                                                  %
 je mag weleens een douche nemen                                                                                                                                                                                                                          